Tiền thân của Nhà hát là Liên đoàn  Ca kịch kháng chiến (1951) và được tổ chức cũng như thay đổi tên gọi theo từng giai đoạn.

- 1956: Là một trong những đơn vị nghệ thuật nhà nước đầu tiên với tên gọi Đoàn Cải lương Trung ương. Hoạt động

- 1965: Đoàn cải lương Bắc Trung ương.

- 1978: Nhà hát Cải lương Trung ương.

- 1999: Nhà hát Cải lương Việt Nam

Trải qua thời gian - Nhà hát đã có 8 thế hệ Nghệ sỹ, Nhạc công,...sống và cống hiến cho sân khấu Kịch hát dân tộc Việt Nam, đã dàn dựng hàng trăm vở diễn có chất lượng nghệ thuật cao và phục vụ cho rất nhiều các đối tượng người xem ở mọi miền đất nước và giới thiệu nghệ thuật cải lương với bạn bè quốc tế

Đề tài và thể tài trong Kịch mục của Nhà hát rất đa dạng- đó là các anh hùng trong lịch sử dựng nước và giữ nước, những câu chuyện dân gian, dã sử, các danh nhân văn hoá Việt Nam và một số vở diễn lấy chất liệu từ các tác phẩm văn học của các nhà văn nổi tiếng như Nadim Hít mét, Tào Ngu, Raxin,...

Đặc biệt là vào năm 1976, Đoàn Cải lương Bắc Trung ương ngày ấy đã xây dựng lần đầu tiên hình tượng nghệ thuật lãnh tụ Hồ Chí Minh trên sân khấu trong vở kịch thơ ” Người công dân số Một”.

Những vấn đề xã hội, những quan điểm nhân văn đương đại và hướng đến những giá trị thẩm mỹ tốt đẹp - luôn là động lực chính thống trong cách nghĩ , cách cảm và phương thức truyền đạt qua các tiết mục lớn hoặc vở diễn ngắn của Đơn vị trong nhiều năm qua. 

 Các nghệ sỹ, nhạc công, Đạo diễn, Tác giả của Nhà hát đã được nhận nhiều giải thưởng nghệ thuật qua các cuộc thi ở trong nước và đã từng bước tiến hành biểu diễn, ghi hình, thu và phát hành đĩa CD tại các nước Bắc Âu - và nhiều thành viên được phong tặng Danh hiệu cao quý (Nghệ sỹ nhân dân, Nghệ sỹ ưu tú).

Những năm 70, 80 của thế kỷ trước là giai đoạn “Hoàng kim” của Nhà hát Cải lương Trung ương ngày ấy với số lượng người xem đông đảo nhất.

Quãng từ đầu những năm 90 - Nhà hát đã thay đổi phương thức biểu diễn, tổ chức lại các vở diễn lớn, xây dựng thêm các tiểu phẩm, trích đoạn, các bài ca lẻ để ngoài các đêm diễn lớn còn đến với khán giả vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, bộ đội và thanh niên xung phong,... nhằm làm tăng đối tượng người xem.